Kolekcje / Kolekcja rodzin Barszczewskich,

Kolekcja rodzin Barszczewskich, Danielskich i de Mezerów

Agnieszka Konstankiewicz, Archiwum Państwowe w Lublinie

Archiwum rodzinne przechowywane w Archiwum Państwowe w Lublinie obejmuje akta rodzin Barszczewskich, Danielskich h. Daniel i de Mezerów h. Mozdzierz oraz rodzin z nimi skoligaconymi, między innymi Bajkowskich, Tarnowskich h. Sas, Żurakowskich i Teleżyńskich.

1

Losy rodziny Barszczewskich – mistrzów stolarskich i murarskich – od XVIII w. związane były z Lublinem. Z tej linii rodu pochodził m.in. Józefat Barszczewski (1836-1863), dowódca oddziału w powstaniu styczniowym, syn Mateusza Barszczewskiego (1805-1878) i Marianny z Rogulskich (zm. w 1853 r.). Za protoplastę rodu Danielskich z linii krakowsko-kijowskiej uchodzi Jakób Danielowicz Danielski h. Daniel, urodzony w 1718 r. w Starym Sączu, ożeniony z Apolonią Szymańską. Losy rodziny de Mezerów były zaś ściśle związane z Kijowem i jego okolicami.

2 47 49-1- 84-2- 84-3- 84

Połączenie tych dwóch rodzin nastąpiło przez małżeństwo Henryka Jana Danielskiego (1853-1913, malarz, drzeworytnik, zarządca dóbr) i Konstancji Tarnawskiej h. Sas (1862-1828), córki Erazma i Marii de Mezer, zawarte 17 listopada 1888 r. w Juchnach k. Kijowa. Jednym z trójki ich dzieci był Jan Chrzciciel Antoni, urodzony 15 listopada 1892 r. w miejscowości Krutohroby (pow. taraszczeński), doktor medycyny. Studia ukończył na uniwersytetach w Kijowie i Charkowie. W latach 1930-1932 pełnił funkcję naczelnika wydziału zdrowia województwa tarnopolskiego, w latach 1932-1939 – lubelskiego.

83-3- 83-4- 83-5- 83-7- 83 20 21 24

W czasie okupacji niemieckiej był kierownikiem ośrodka zdrowia przy ul. Górnej w Lublinie i członkiem Rady Głównej Opiekuńczej. W 1940 r. więziono go na zamku lubelskim. Działał w konspiracji pod pseudonimem „Lech”. Zajmował stanowisko kierownika Wydziału Zdrowia Okręgu Lubelskiego Delegatury Rządu RP. Aresztowany w 1944 r. wraz z całą Delegaturą, został wywieziony do ZSRR, gdzie do 1947 r. przetrzymywano go w Moskwie (Lefortowo i Łubianka), Charkowie, Riazaniu-Diagilewie i Czerepowcu.

36

Po powrocie do Lublina został zatrudniony jako pracownik naukowy Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej. W 1949 r. napisał pracę habilitacyjną, opublikowaną w „Annales UMCS”, nie zatwierdzoną jednak przez władze. Współorganizował, a od 1954 r. kierował Zakładem Higieny. Organizował Instytut Medycyny i Higieny Pracy, którego dyrektorstwa nie mógł objąć ze względu na sprzeciw władz. Mianowany profesorem na krótko przed śmiercią w 1958 r.

39-1- 39-2- 41

Jan ożenił się z Zofią de Mezer (1895-1979) w dn. 17 lipca 1918 r. Mieli dwie córki: Annę Alinę (1921-2015), która wszyła za mąż za Janusza Żurakowskiego (1914-2004, oficer lotnictwa), i Jadwigę Konstancję (1924-2009), która poślubiła Mariana Stanisława Barszczewskiego (1919-2010).

81-2- 82 9a 86 88 89 3 4 5 6 7190 8 9 23 68-2- 68-3- 68-4- 69 64

Na spuściznę składają się w sumie trzy odrębne archiwa rodzinne: Barszczewskich, Danielskich i de Mezerów. W zasobie są także fotografie i dokumenty dotyczące rodzin skoligaconych oraz osób, z którymi utrzymywano kontakty towarzyskie. Ze względu na artystyczne zainteresowania Danielskich odnajdujemy w ich spuściźnie szkicowniki i tomiki wierszy.

42 43 46-2- 54 56

Na szczególną uwagę zasługują dokumentacja i muzealia związane z pobytem dr. Jana Danielskiego w radzieckich obozach oraz korespondencja jego żony Zofii z władzami w sprawie uwolnienia męża.

Charakterystyczne dla spuścizny de Mezerów są zaś liczne fotografie, co wynika z faktu, że Franciszek de Mezer był właścicielem atelier fotograficznego w Kijowie.

55-1- 59 85-1- 85-4- 85-6- 85-8- 85-10- 85-12- 85-14- 85-16- 85-18- 85-20- 85-21- 85-24- 85-26- 85-28- 85-29- 85-31- 85-33- 85-35- 85-37-

Spuścizna Danielskich znajdowała się pod opieką dr. Jana Danielskiego oraz jego żony Zofii z d. de Mezer. Przez małżeństwo zawarte dn. 4 listopada 1944 r. przez ich córkę Jadwigę z Marianem Barszczewskim nastąpiło połączenie spuścizn dwóch rodzin. Z czasem opiekę nad archiwaliami rodzinnymi przejęła Jadwiga Konstancja Barszczewska. W czasie wojny materiały zostały wzbogacone o archiwum de Mezerów, przywiezione przez członków tej rodziny, która podczas okupacji znalazła schronienie w Lublinie u doktorostwa Danielskich.

57-1- 58

Po śmierci rodziców zabezpieczeniem archiwum zajął się Zygmunt Barszczewski (emerytowany nauczyciel), który zdecydował się przekazać je do zasobu Archiwum Państwowego w Lublinie, stając się jednocześnie ambasadorem akcji Archiwa Rodzinne i Archiwa Rodzinne Niepodległej, jak i darczyńcą lubelskiego Archiwum. Ze spuścizny utworzony została zespół archiwalny nr 2538 – Akta rodzin Barszczewskich i Danielskich. Zespół ten obecnie liczy 398 j.a. Dzięki zaangażowaniu Zygmunta Barczewskiego w projekt Archiwa Rodzinne Niepodległej do Archiwum Państwowego w Lublinie trafiła w 2019 r. także darowizna aktowa przekazana przez Tadeusza Jerzego Gantnera.

78 79