Kolekcje / Kolekcja Elżbiety z Zaleskich

Kolekcja Elżbiety z Zaleskich Dorożyńskiej

Robert Borucki, Archiwum Państwowe w Koszalinie

W 2020 roku w ramach projektu Archiwa Rodzinne Niepodległej pani Małgorzata Czabańska przekazała do zasobu Archiwum Państwowego w Koszalinie m.in. dokumenty i zdjęcia z życia Elżbiety z Zaleskich Drożyńskiej i jej rodziny.

fot-3

Elżbieta z Zaleskich Dorożyńska urodziła się 2 kwietnia 1882 roku w Lipczanach na Podolu w rodzinie ziemiańskiej. Była córką Zygmunta i Marii Zaleskich. Na przełomie XIX i XX wieku posiadała liczne dobra ziemskie na polskich Kresach Wschodnich – na Podolu i Wołyniu, gdzie prowadziła rozległą działalność społeczno-kulturalną i oświatową wśród tamtejszej ludności polskiej i ukraińskiej.

fot-1 fot-2

W burzliwym okresie rewolucji bolszewickiej wielu polskich ziemian zginęło, lub w obawie o swoje życie, opuściło majątki rodzinne. Elżbieta Zaleska pozostała na swoim dworze w Halżbijówce na Podolu i prowadziła w latach 1917-1921 dziennik, który został wydany w Polsce w 1925 roku pod tytułem „Na ostatniej placówce. Dziennik z życia wsi podolskiej w latach 1917-1921”. Była to jedna z kilku najważniejszych, kresowych książek wspomnieniowych z okresu rewolucji październikowej – obok m.in. „Pożogi” Zofii Kossak-Szczuckiej i „Burzy od wschodu” Marii Dunin-Kozickiej. Dziennik Elżbiety z Zaleskich Drożyńskiej został wydany ponownie dopiero w 2008 i 2018 roku.

fot-4 fot-11

W 1921 roku Elżbieta Zaleska wyszła za mąż za Franciszka Drożyńskiego i zamieszkała w Kuniowie koło Krzemieńca (na dzisiejszej Ukrainie). Trzy lata później urodził się ich syn Konstanty.

fot-5 fot-6 fot-7 fot-8 fot-9

W czasie II wojny światowej E. Dorożyńska była łączniczką Armii Krajowej, za co została aresztowana przez Niemców w 1942 roku i rozstrzelana 19 stycznia 1943 roku w masowej egzekucji koło Równego, gdzie spoczywa w zbiorowej mogile. Jej maż Franciszek został aresztowany przez Niemców i stracony w lipcu 1941 roku w Krzemieńcu, natomiast syn Konstanty został zamordowany przez hitlerowców w 1944 roku w Krakowie.

fot-10