Kolekcje / Kolekcja rodziny Bilewiczów

Kolekcja rodziny Bilewiczów

Janina Kosman, Archiwum Państwowe w Szczecinie

Kto to jeszcze tak pamięta, żeby dało się zapomnieć [1]

 

W ramach projektu Archiwa Rodzinne Niepodległej p. Maria Towiańska-Michalska przekazała do Archiwum Państwowego w Szczecinie materiały dotyczące jej rodziny. Przekazana kolekcja w formie kopii cyfrowych składa się z fotografii oraz kopii dokumentów pochodzących z lat 1910-2009. Znalazły się tutaj również kserokopie opowiadań przybliżających w formie literackiej dzieje rodziny Bilewiczów.

Maria Alina Towiańska-Michalska, pionierka ziemi zachodniopomorskiej, pisarka, publicystka. Urodziła się 22 listopada 1929 roku w Lidzie k. Nowogródka (obecnie Białoruś) jako córka Józefa Towiańskiego i Henrietty z Bilewiczów. Dzieciństwo oraz okupację radziecką i niemiecką spędziła na Polesiu. Po wojnie, w ramach repatriacji, w sierpniu 1945 roku znalazła się wraz z rodziną w Słupsku, gdzie kontynuowała edukację, uzyskując świadectwo dojrzałości. W 1949 roku podjęła studia w szczecińskiej Akademii Handlowej (późniejsza Politechnika Szczecińska). W Szczecinie poznała też przyszłego męża Zdzisława Michalskiego, studenta Wyższej Szkoły Inżynierskiej, .

1stani-1776 2-po-prawej-julia-kozlowska-siostra-babki-marii-z-kozlowskich-bilewiczowej-z-przyjaciolka-kijow-1915 3-maria-z-kozlowskich-bilewiczowa-babka-aliny-ok-1925 4lubja-1 fot-nr-5

Po powrocie do Słupska podjęła pracę pedagogiczną w tamtejszym Liceum Rolniczym. W lipcu 1953 roku, w więzieniu w Bydgoszczy, wyszła za mąż za Zdzisława Michalskiego, który w procesie politycznym został skazany na długoletni wyrok, utratę praw obywatelskich oraz przepadek mienia. Uznana również za wroga Polski Ludowej, otrzymała zakaz pracy w szkolnictwie. Po wyjściu męża na wolność w ramach amnestii związanej z „odwilżą”, Michalscy wyjechali na stałe do Szczecina, gdzie w 1957 roku przyszła na świat ich córka, Lidia [2].

6-maria-towianska-ok-1950 7wsups-1 Józefa Bilewicz, ciocia, która wychowywała Marię, ok. 1975 r. 80 urodziny Marii Towiańskiej-Michalskiej Szczecin 21 XI 2009 r.

Opowiadania Marii Towiańskiej-Michalskiej ukazywały się lokalnej i ogólnopolskiej prasie, w czasopismach (m.in.  „Pogranicza”, „Kresy Literackie”, „Kwartalnik Literacki”, „Listy Oceaniczne”, „Łuninieckie Nowiny”, „Zeszyty Żeglarskie”), oraz w prasie polonijnej – „Polish Kurier”, „Przeglądzie Polskim. Polish Review” - dodatku literacko-społecznym do „Nowego Dziennika”. Jest ona autorką trzech tomów opowiadań wydanych w szczecińskim wydawnictwie „Forma” :  Engram (Szczecin 2015), Z Ameryką w tle (Szczecin 2016), Akrazja (Szczecin 2017).

O zbiorze opowiadań z tomu Engram tak pisał szczeciński literat i krytyk literacki Artur Daniel Liskowacki:

„Maria Towiańska-Michalska przywraca swą pamięcią świat umarły. Łuniniec na Polesiu, w którym spędziła dzieciństwo i wczesną młodość. To czas II Rzeczpospolitej, utrwalony w historycznym micie – często sielankowym, jako Raj Utracony. Ale pamięć Towiańskiej-Michalskiej, choć ocala tego świata cząstkę prawie nieznaną, nie jest pamięcią sielankową. Nie tylko dlatego, że wpisany jest w nią dramat wojny i utraty rodzinnego domu. Również dlatego, że to pamięć o ludziach – takich, jakimi byli. [...]. Jej późne pamiętniki są też jednak zapisem wzruszeń i emocji, które ujawnia z „przedwojenną” elegancją, dowcipem oraz wstrzemięźliwością, ale też bez taryfy ulgowej dla nich i siebie. Co czyni z przytaczanych przez nią, fascynujących niekiedy detali impresyjne, bogate i uniwersalne literacko tableau. Dokument przeszłości utraconej raz na zawsze, lecz właśnie przez to ocalonej, zastygłej na zawsze w błysku tego, co minione” [3].

list-1 list-2 list-3 list-4 wspomnienia-1 wspomnienia-2 wspomnienia-3

[1] A. D. Liskowacki, Po sobie, Szczecin 2010, s. 27.
[2] Biogram Marii Towiańskiej-Michalskiej oprac. na podstawie internetowej Encyklopedii Pomorza Zachodniego – pomeranica.pl [data dostępu: 13 XI 2019].
[3] wforma.eu/engram.html [data dostępu: 12 XI 2019].